Iturria (Unai Elorriaga)

Izenburua: Iturria

Idazlea: Unai Elorriaga (Algorta, 1973)

Urtea: 2019

Argitaletxea: Susa

Unai Elorriagak Soro Barturenen istorioak, gogoetak eta pasadizoak aurkeztuko ditu Iturrian. Soro gizon estrafalario aberats bat da, 79 urterekin Pedro Iturriaren bila doana, gaztetako lagun bat, baina nor da Pedro Iturria? Zergatik desagertzen da? Zergatik argitaratzen ditu bere ipuinak herrialde ezberdinetan?…

Unai Elorriagak berriro ere liburu honekin harritzen gaitu, eta liburu honetan zehar, zalantzarik gabe, eta aldi berean, irakurtzen ari garen istorioan, Pedro Iturriaren ipuinetan edo iristen diren ondorioetan harrituko gara, jakin gabe Soro Barturenek bilatzen duena bere laguna aurkitzea edo bere gaztaroko zorioneko urte horietara itzultzea den, Ingalaterran ikasle eta arraunlari zela. “Denok bilatu dugu adin hori, beti egin izan da, baina Sorok obsesioa hartu du”

Soro Barturenek Iturriaren ipuinak komentatzen ditu kontratatzen ari diren itzultzaileekin, Eszter Nagy ezagutu arte, bera eta Erroman (narratzailea) eta Leire, Pedro Iturria Soro Barturenekin bilatuko dute.

“Pedro Iturriak obsesio bat dauka: ipuin itxurako testuak idazten ditu. Ez dakigu jatorriz zer hizkuntzatan idazten dituen, baina badakigu Txekian txekieraz argitaratzen duela, Hungarian hungarieraz. Soro Barturenen gaztetako laguna da Iturria, eta Sorori iruditzen zaio berari buruz ari dela ipuinotan, berari begira idazten dituela.

      Horregatik ari dira agian Soro eta Erroman Iturriaren bila Europan zehar: hegazkinak hartzen, hoteletan lo egiten, laster laurogei urte izango dituzten arren. Herrialderen batean Iturriaren ipuinen bat argitaratu dela dakiten bakoitzean hara abiatuko dira: itzultzaile bat lortu, ipuina irakurri, Iturria non bizi den ikasi… Baina ez dute hain erraz topatuko laguna.

      Ipuin liburu bat biltzen du Unai Elorriagaren nobela berriak, eta adiskidetasunari, literaturari eta zahartzaroari buruzko begirada pertsonala gordetzen du.”

Adostasunak eta atzerapausoak

Azken egunotan, normalizaziorako eta bizikidetza demokratikorako hainbat urrats positiboren lekuko gara, baina, aldi berean, badira, zoritxarrez, iraganean bizi direnak eta kontrako pausoak ematen dituztenak.

Azken urrats negatibo horietan alderdi politiko ezberdinen egoitzetan egiten ari diren pintadak, erasoak eta mehatxuak daude. Beti esan dugun bezala, lekuz kanpo daude erabat, eta justifikaezinak izateaz gain, kaltegarriak dira protagonistek ustez defendatzen dituzten helburuak lortzeko.

Alderdi politikoek gure hirian dituzten egoitzei (baita etxe partikularrei ere, gure hiritik ateratzen bagara) egindako erasoen gorakada hori ez da bateragarria euskal gizartearen gehiengo zabalak hainbeste aldiz errepikatu duen bizikidetza demokratikoarekin, eraiki nahi baitu, giza eskubideak defendatuz aurrera egin nahi baitu beti. Horregatik, kezkagarria eta onartezina da iraganeko jarrera horiek gertatzen jarraitzea.

Beti egon gara giza eskubideen urraketa ororen aurka, biktimarioa edo biktima edonor izanda ere, auzo, hiri eta herri atseginago eta gizatiarrago bat eraikitzeko urratsak ematearen alde egin dugu. Desberdinen arteko elkarrizketa defendatuz, gure gizarteak jasan duen oinaze handiaz jabetuz eta errespetu- eta tolerantzia-giro hori sortzen lagunduko diguten enpatia-ariketak egiten jarraitu behar dugu.

Ildo horretan, ehuntzen ari diren hainbat proposamen txalotu behar ditugu, hala nola Eusko Jaurlaritzak preso dauden pertsona guztiek zigorrak beren etxeetatik gertu dauden zentroetan bete ahal izateko egin duen proposamenak eta sortzen duen adostasun zabala. Horri gehitu behar zaizkio hainbat erakundetan erregistratu diren ekimenak, hala nola Donostiako Udaleko Bozeramaileen Batzordean onartutakoa. Gure gizarteko hainbat kolektibok egiten duten lana ahaztu gabe.

Sakabanaketak presoen familiei eta beraien ingurukoei zailtasunak eta sufrimendua gehitzeko baino ez du balio izan, eta, amaitzeko, adostasuna eta elkarrizketa dira, zalantzarik gabe, agertoki berri hori ahalbidetuko duten tresnak, gizarte demokratiko hori pertsona guztientzako giza eskubide guztiekin defendatzeko. Non proiektu politiko guztiak hitzaren bidez defenda daitezkeen, inongo jazarpen gabe.

Ez da sufrimendua gehitzeko unea, konponbideak bilatzekoa baizik.

Galdu arte (Juan Luis Zabala)

Izenburua: Galdu arte

Idazlea: Juan Luis Zabala (Azkoitia, 1963)

Urtea: 1996

Argitaletxea: Susa

Juan Luis Zabalak Galdu Arte idatzitako eleberriarekin 1984. urtera garamatza, Azkoitiko gaztetxera, Xepe liburuaren protagonistaren bizitza kontatzera.

Juan Luis Zabalak Xeperekin batera, antolatzen zen gazte belaunaldi inkonformista eta errebelde hura ekarri digu, Xepe heroi erromantiko hori da, eta nobelako beste pertsonaia batzuekin gertatzen den bezala, oso eskematikoa, pertsona xumea ta iluna, gazte haietako askok bezala musika, festa, droga eta kaleko istiluetako giroan moldatuko dena.

“Okupazioak, asanbladak, rock eta punk kontzertuak, amodioa, drogak, poliziak, manifak, intsumisioa eta, batez ere Azkoitiko gaztetxea aurkituko dituzu Juan Luis Zabalaren hirugarren nobela honetan.

Xepe izeneko oritagonista gaztearen bizikizunen harian, belaunaldi baten erretratua geratuko da agerian: bizitzeko eta mundua ulertzeko modu ezberdinen arteko gatazkak, eta gatazken ondorioz gertatutako garaipenak eta derrotak.

Galdu arte, ordea, ez da Azkoitiko gaztetxeari buruzko liburua, Azkoitiko gaztetxean girotutako nobela baizik, 1984tik 1993ra bitartean izan ziren hiru gaztetxeetan idazleak ezagutu izan zuen giroan kokatutako eleberria.

Beraz, irakurleak errealitatearen antzik duen zerbait aurkitzen baldin badu, litekeena da kasualitate hutsa ez izatea.”

Goizuetako ezkongaiak (Gotzon Garate)

Goizuetako ezkongaiak (Literatura Book 37) (Basque Edition)

Izenburua: Goizuetako ezkongaiak

Idazlea: Gotzon Garate (Elgoibar 1934, Bilbo 2008)

Urtea: 1979

Argitaletxea: Zugaza, Elkar

Goizuetako ezkongaiak gazte belaunaldi ezberdinetatik igaroz joan den liburua da, irakurle asko nobela beltzera eta misteriora sartu dituen liburua, Gotzon Garateri esker. Eta urteak pasa diren arren berriro irakurri daitekeen eleberria daukagu esku artean.

Une batetik bestera, herriko jauntxoetako bat zen Don Lorenzoren heriotzagatik asaldatuta egotera pasatzen den herri txikia da Goizueta, non herriko biztaleria krimenaren susmagarri izatera pasatzen dira. Jon Bidart detektibe donostiarra arduratuko da misterioa argitzeko ikerketak egiteaz.

“Gauza jakina da, herri txikia infernu handi bihurtzen dela batzuetan. Goizueta herri lasai eta politean on Lorentzo hil dute, bertako jauntxoa, eta jende ugari geratuko da susmoen sare handian kateatuta: haren arreba Miren, lehengusina Lore, Lander sendagilea, Alazne erizaina, on Klemente apeza, Pilar ostalersa, alkatea? Jon Bidart detektibea ikertzen hasi ahala, azkar jabetuko da denek zituztela herriko aberatsa hiltzeko arrazoi sendoak, baita hori egiteko aukera egokia ere. Sar zaitez zu ere kontakizun atsegin honetan, Goizuetako etxe eta lantokietan, entzun pertsonaien solas biziak eta dastatu Gotzon Garatek eskaintzen digun polizi istorio abil eta kilikagarria.”

Babilonia (Joan Mari Irigoien)

babilonia. joan mari irigoien. elkar. euskera. - Comprar en ...

Izenburua: Babilonia

Idazlean: Juan Mari Irigoien (Altza, 1948)

Urtea: 1989

Argitaletxea: Elkar

Babilonian kontatzen den drama Bedaniako bi baserriren istorioa da, Babilonia eta Moabe.

Eleberriak XVIII. mendeko gerra karlistetan kokatzen ditu protagonistak. Lehian dauden bi multzotan banatutako Euskal Herri horretan: Euskal foruak defendatzen zituzten karlistak eta Espainiako konstituzioaren alde borrokatzen ziren liberalak. Istorioa ikuspuntu ezberdinetatik kontatzen da, kontalariak, istorioaren barruan daudenak eta istorioaren hariari jarraitzen laguntzen digun azken kontalaria ere.

Eleberriaren benetako gaia Garayalde familiaren galera da, non Trinido eta Feliziano anaien arteko gorabehera eta liskarrak kontatzen dira, non Joan Mari Irigoienek idatzitako liburuaren orriek iraganeko Euskal Herri batera hurbiltzen gaituzte.

Gipuzkoako historia nafarra Euskal Herria Osotasunetik (Beñi Agirre)

Portada de GIPUZKOAKO HISTORIA NAFARRA . Euskal Herria Osotasunetik

Izenburua: Gipuzkoajo historia nafarra Euskal Herria Osotasunetik

Idazlea: Beñi Agirre (Hernani, 1953)

Urtea: 2017

Argitaletxea: Nabarralde

Zer dakigu gure historiaz? Nork kontatzen du istorioa? Zer asmorekin? Ezagutzen al dugu Nafarroako Erresuma zer izan zen?

Gipuzkoa, Zein interesekin sortu ziren bere mugak? Zaila da gure probintziaren historia ulertzea Nafarroako Erresumaren historiari buruzko informaziorik izan gabe. Historia hau ezagutzen ez badugu gure hiriari buruz ezer gutxi jakingo dugun bezala, Antso Jakituna errege nafarrak lotutako historia bat, 1180an hiriari Forua 1180an eman zuena, bide batez, Gipuzkoako herri bati eman zitzaion lehen Forua izan zena.

Beñi Agirre historialariak liburu honetan Gipuzkoako historia deskribatzen du erreinu baten parte izatearen ikuspegitik, lehenik iruindarra eta gero nafarra, ikuspegi berritzailea, desberdina, Gipuzkoa ezin delako ulertu euskararen lurralde zabalean kokatu gabe.

Liburua gure lurraldearen historiaren zati hau hain ezaguna ez den ikuspegi horretatik ezagutzeko aukera bat da, bere sorreratik, konkistatik eta bere Foruetatik.

“Liburu honek Gipuzkoa eremu zabalago batean kokatzen du, Nafarroan, alegia.  Egun ezagutzen ditugun Gipuzkoaren mugak Gaztelaren interesen arabera sortutakoak dira. Historian zehar liskarrak, gerrak eta ezustekoak hark eragindakoak baitira. Ezin da ulertu Gipuzkoa euskararen lurralde historiko zabalean kokatu gabe.

Gipuzkoako historiaren beste begirada eskaintzen digu egileak, kokapen zabaletik hasita egungo barrutira nola iritsi garen azalduz. Bi estatuen debekuaren aurrean herri baten onarpena aitortu du. Gure historiaren iraganaren gainetik pasa da eta beste errealitateak sortzea ahalbidetu du.

Bestelako subjektua duen historiografia tradizionalak landu izan du funtsean euskal herritarren irudia eta eman izan dio errelatoari haien ikuspegiko moldea. Beñi Agirrek, liburu honetan kontatzen duenarekin, beste pauso bat eman du aurrera. Etorkizunean, guztien esku egongo da haien tradizio historiko hori apurtu eta gurea oparo bihurtzea. Historialariok eta historia zaleok proiektu zabal eta ireki baten barruan, Euskal  Herriarentzat eta herritarrentzat historian barna egindako bidearen testuinguruan, euskalnafarron historia beste era batera jorratu ahal izatea, alegia.”

 2019an argitaratu zen gaztelaniako itzulpena, izenburu honekin: Historia nabarra de Gipuzkoa. De su origen, conquista y Fueros.

Elkarrekin esnatzeko ordua (Kirmen Uribe)

Izenburua: Elkarrekin esnatzeko ordua

Idazlea: Kirmen Uribe (Ondarroa, 1970)

Urtea: 2016

Argitaletxea: Susa

Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua eleberriak, kronika historiko baten antza duen liburua da. Letamendi-Urresti familiaren bizipenak dakartza, eta bizipen horiekin, gure gizartearen zati baten historia berreraikitzen da, gerra zibiletik eta haren ondorioetatik, diktaduratik…, edo, beste era batera esanda, erbestealdia eta errepresioa.

Txomin Letamendi eta Karmele Urrestiren istorioa lau zatitan banatuta dago, familiak Ondarroatik ihes egin behar izan zuenetik 2011ra arte, Kirmen Uriberen gogoetak topa ditzakegu ere.

“Egiazko pertsonaiek eta gertakariek bilbatzen dute Kirmen Uriberen hirugarren eleberriko kontakizuna: Karmele Urresti eta Txomin Letamendiren askatasun egarria eta erresistentzia bipila.

      Gerra galdua zelarik Euskal Herrian, Karmele erizain ondarrutarrak eta Txomin musikari bilbotarrak Eresoinka taldean ezagutu zuten elkar, Paristik gertu, Belloy jauregian; eta han topo egin zuten aspaldiko lagun batzuek ere, Antonio Gezala margolariak eta Manu Sota idazleak.

      Alemaniarrek Frantzia okupatu baino lehen Letamendi-Urresti senar-emazteek ihes egin zuten Caracasera, baina Agirre lehendakariaren agindu batek atzera bueltan ekarri zituen Bilbora 1943an, zerbitzu sekretuetan faxismoaren aurka borrokatzera.

      Familia baten bizipenak jasoz, ametsen eta ezintasunen kronika nobelatua duzu hau, XX. mendeko gure historiaren atal berezi bat.”

Azken batean, Elkarrekin esnatzeko ordua liburua oso ondo dokumentatutako kontakizun bat da, azalpen asko ematen dituena, eta idazlea une oro saiatzen da errealitatea fikzioari gailentzen.