Altza durante la guerra civil española (Ion Urrestarazu Parada)

Estibaus

Título: Altza durante la guerra civil española

Autor: Ion Urrestarazu Parada

Año: 2020

Edita: Altzako Historia Mintegia

El divulgador de historia Ion Urrestarazu Parada es el autor del libro Altza durante la Guerra Civil española, un trabajo que viene o intenta cubrir un vació existente dentro del mapa de la memoria histórica de nuestra ciudad, ya que cuando se habla de dignificar y recordar a las personas represaliadas por la dictadura franquista, debemos hacer un trabajo de memoria histórica, una memoria muchas veces desconocida como lo son los acontecimientos ocurridos en Altza para muchos donostiarras (y altzatarras). Si bien desde Altzako Historia Mintegia se ha ido realizando una gran labor para mantener viva esa historia y en esta ocasión con este libro donde se relata lo que supuso la guerra civil española en el entonces municipio de Altza, desde los antecedentes o el contexto político y social previo a la guerra, hasta su anexión a Donostia.

El libro se convierte en una aportación, como citan desde Altzako Historia Mintegia, “imprescindible en el conocimiento del devenir histórico de Altza”. En él iremos viendo el recorrido de los años previos a la guerra con sus diferentes elecciones democráticas, al desgraciado final de los representantes políticos elegidos en las urnas por los altzatarras, que como podemos leer en el libro alguno de ellos sigue esperando a que se pueda identificar su cuerpo, enterrado en una de las tantas fosas comunes que dejó la guerra en nuestro país. Cuando se habla de verdad, justicia y reparación, es necesario conocer lo ocurrido y tener en nuestro recuerdo colectivo todo lo que ocurrió durante la guerra y los años posteriores.

Es evidente que las guerras producen dolor, sufrimiento, destrucción, exilio, muerte… y en el caso de Altza también supuso su anexión a Donostia.

El libro además de repasar los acontecimientos históricos nos trae los nombres e historias de los altzatarras que sufrieron las consecuencias de la guerra. Gracias a un gran trabajo de recopilación de documentación y testimonios.

Xabier Lete aberriaren poeta kantaria (Alex Gurrutxaga)

Xabier Lete - Aberriaren Poeta Kantaria - Alex Gurrutxaga

Izenburua: Xabier Lete aberriaren poeta kantaria

Idazlea: Alex Gurrutxaga (Zarautz, 1988)

Urtea: 2020

Argitaletxea: Alberdania

Alex Gurrutxagak Xabier Leteren bizitza eta obra ikertu ditu, 2013 eta 2016 artean Xabier Leteren fondoa aztertu zuen, eta 2020an bere obraren gainean egin zuen tesia Xabier Leteren poetika: aldaeren azterketa eta bilakabidearen irakurketa bat.

Liburu hau Xabier Leteri jarraitu dion edo ezagutu duen pertsona orori zuzenduta dago, beraz gizarte guztiari zuzenduta dagoela esan dezakegu, herri honetan zaila delako Leteren obra ezagutzen ez duen norbait aurkitzea. Artistari buruz ezin da esan abeslaria bakarrik zela edo poeta edo intelektuala baino ez zela, baina bera hori zen, eta hori baino zerbait gehiago ere, eta konplexutasun horrek liburuaren testuari eragiten dio, non Leteren obra, bere pentsamendu filosofikoak eta ideiak aurkituko ditugun.

Xabier Lete Aberriaren Poeta kantaria liburuan Xabier Leteren konplexutasun guztia aurkituko dugula esan genezake, bere obran eta pentsamenduetan murgilduz, liburuko atalak irakurtzen hasten garen bitartean.

“Xabierren poesia eta pentsamendu poetikoa ezagutzen dituela uste duenak ezagutzen ez zuen informazio asko eta sorpresa ugari jasoko du, eta Xabierren poesia eta pentsamendu poetikoa gutxiago ezagutzen dituenak, aldiz, bertan bilatuko du euskal olerkigintzaren mugarri argienetako baten ibilbide publiko zein pribatuagora hurbiltzeko zurubia. Kasu batean zein bestean, olerkari bakan baten lan poetikoari buruzko goi mailako saiakera bat gozatuz. Horixe baita, batez ere, Alex Gurrutxagaren saiakera: joria eta bizia, gozatuz eta gehiagoren egarriz irakurtzen dena. Begiak eta adimena katibatzen dituena.

Liburu hau gonbita bat da autore gazte baten lehen lanaren maila heldua ezagutzeko, haren jakituria eta informazioaz harritzeko, haren hizkera efikaza gozatzeko. Ohiko prosa akademikotik urrun, eskuetan duzun liburuak garbi uzten du posible dela saiakera jaztea tonu grisetik haragoko bizipozezko koloreekin.

Liburu hau opari bat ere bada, Xabier Lete eta haren poesia maite ditugunontzat bezala Lete eta haren poesia ezagutzen ez duten belaunaldi berrientzat.”

Bilbao – New York – Bilbao (Kirmen Uribe)

Bilbao-New York-Bilbao - Kirmen Uribe Urbieta - txalaparta.eus

Izenburua: Bilbao – New York – Bilbao

Idazlea: Kirmen Uribe (Ondarroa, 1970)

Urtea: 2008

Argitaletxea: Elkar, Seix Barral

Litekeena da gizakiak bizitzaren une desberdinetan gauza bat modu desberdinean ikustea. Egia da, halaber, gure bizitzan zehar entzun edo ikasi ditugun istorio asko ez datozela bat % 100ean bere benetako historiarekin, eta liburu honek horren berri ematen digu hein batean, eta ahozko tradizio horren eta bere testuinguruaren garrantzia erakusten digu, bihotzari ideiei baino garrantzi handiagoa emanez.

Euskal literaturaren tradizioa txikia, apala eta desordenatua izan daiteke, baina okerrena ezkutuan mantentzea da, lau haizetara aireztatu beharko genuke. Edo agian ez da hain txikia edo nahasia izango.

Kirmen Uribek Bilbao-New York-Bilbao eleberriarekin, bidaia baten ibilbidean zehar, bizitza den bidaiaren berri ematen digu.

“Haize berria dakar Kirmen Uriberen azken liburuak. Kontagintza-mota ohikoak alde batera utzita, autofikzioaren bidetik jo du bere lehenengo eleberri hau idaztean, errealitateko datuak material literario moduan erabiliz, fikzioaren baliabideen bitartez historia ere istorio bihurtuz eta egilea bera bere kontakizunaren objektu bihurtuz.

Loiun abiatu eta JFK aireportura iristen den hegazkin-bidaia bat da, berez, Bilbao-New York-Bilbao eleberri hau. Baina, hegaldiarekin batera, hiru belaunaldiren historia kontatzen zaigu: aitona-amonei dagokien gerraurrekoa, gurasoen sasoiko frankismoarena, eta idazlearena berarena, XIX. mendean hasi eta XXI.eraino doan epopeia txiki baten moduan; batetik besterako lokarri, Aurelio Artetaren koadro bat, eta haren inguruko gorabeherak.”

Ene baitan bizi da (Maddi Ane Txoperena)

Ene Baitan Bizi Da (x. Gazteluma Saria) - Maddi Ane Txoperena

Izenburua: Ene baitan bizi da

Idazlea: Maddi Ane Txoperena (Hendaia, 1994)

Urtea: 2020

Argitaletxea: Elkar

Denontzat ezagunak dira kontrabandisten istorio asko, edo Ameriketara artzaintzara, etorkizun bat lantzera eta dirua irabaztera joandako hainbeste jenderena, baina zor bat dugu emakume horiekin guztiekin, historiaren une batean eta gure gizartean zegoen beharragatik Iparraldera edo Frantziara joan behar izan baitzuten jende aberatsaren etxeetan zerbitzatzera.

Maddi Ane Txoperenak Ene baitan bizi da eleberrian iraganeko uneak eta oraina tartekatuz neskame gisa lan egin zuten emakumeen errealitatea azaltzen du. Hainbat behar-istorio dakarzkigu gogora, eta nola emakume haiek beren etxeak utzi zituzten neskame bezala lan egiteko, beren oinazea ezkutatuz eta kasu askotan beraientzat ezezaguna zen hizkuntza baten pean lan eginez.

Horietako askok ez zuten aukera handirik izan gaztaroan aukeratzeko. Gerraosteko familia askoren egoera ekonomiko eta pertsonalak beharra azaleratzen zuen eta muga zeharkatzeak soldata handiagoa irabaztea esan nahi zuen. Gainera, beste errealitate bat edo erregimen frankistan aurkituko ez zituzten beste askatasun batzuk ikusi edo bizi ahal izan zituzten, eta 1940 eta 1970 artean emakume asko atera ziren neskame umezain edo atezain gisa lan egitera.

Nobelak, gure herriaren historiaren zati haren kronika izan beharrean, Josefina eta bere biloba Marieren bizitza txandakatzen du, Marie Donibane Lohizuneko neska gazte bat da, Parisen ikasten duena, Beran uda amatxiren etxean igaroz, honek Iparraldean eta Parisen neskame bezala lan egin zuela jakiten du eta istorio hori unibertsitateko lan baterako erabiltzea erabakitzen du.

Liburuak jauziak egiten ditu Josefinaren iraganaren eta Marieren orainaren artean, bakoitzaren sentimendu, kezka eta zalantzetatik pasatuz, bi testuinguru edo errealitate erabat ezberdinetan, baina lotura estuekin.

“Aitari zerbait entzunik, amatxiren bizipenen gibeletik abiatzen da Marie, Donibane Lohizuneko gaztea, Parisko ikasketak bururatzeko egin behar duen azken memoria lanerako. Ez zaio erraza suertatuko, ordea, amatxik ez baitio nahi duena emanen, eta Mariek berak ere ez baitaki zeren bila dabilen, xuxen… Kutxa batean gotorturiko oroitzapen zatiak balira bezala jasoko ditu irakurleak Josefinaren gazte garaiko amets, pentsamendu eta bizi-minak, Marieren begiradapetik.

 Askotariko istorioak gurutzatzen dira Maddi Ane Txoperena Iribarrenen lehen eleberrian: 1950.eko hamarkadan Ipar Euskal Herrian eta Frantzian neskato ibilitako emakumeen errealitateak, lehengo eta oraingo maitasun eta desamodio istorioak, laneko sufrimenduak, gatazka politiko baten ondorengo testuinguru baten ezinak, amatxi-biloba eta alaba-guraso harreman korapilatsuak… Guzia etorkizunaren eta orainaren arteko zubi jolas batean.”

Lan bikaina, oso erraz irakurtzen den liburua. Gazteluma Saria jaso ondoren argitaratua.