Ezezagunerako bidaia. Mundua, klima eta ekologia krisian (Iñaki Petxarroman)

Izenburua: Ezezagunerako bidaia. Mundua, klima eta ekologia krisian

Idazlea: Iñaki Petxarroman (Lasarte-Oria, 1973)

Urtea: 2020

Argitaletxea: Berria, Elkar, Jakin

Liburu hau hartzean, lehenik eta behin eskerrak eman behar zaizkie Berriari, Elkar Argitaletxeari, Jakini eta bere egilea den Iñaki Petxarromani, horrelako gai bati buruz euskaraz idazteagatik. Gainera, zientzia eguneroko hizkuntzara hurbilduz, kontzeptuak eta posizionamenduak irakatsiz. Garrantzitsua da gure hizkuntzan sortzea, eta are gehiago kalitatezkoa bada.

Iñaki Petxarromanek liburuan zehar informazio ugari aztertzen du (kontsultagai dagoena), horrez gain, gai horretan erreferenteak diren hurrengo pertsonekin egindako elkarrizketatik atera da liburua: Iñaki Antigüedad, Gorka Bueno, Elisa Dilet, Naima El Bani, Yayo Herrero, Eñaut Izagirre, Valerie Masson-Delmotte, Unai Pascual, Ibai Rico, Elisa Sainz de Murieta, Adolfo Uriarte, Fernando Valladares, Ane Zabaleta eta Alejandro Zearreta.

Zer ekarriko digute planetako aldaketek? Zer eragin du gizakiak aldaketa horietan? Zer egin dezakegu?

Liburuaren orrialdeetan zehar, gertatutakoa bagenekiela aipatuz hasten den bide horretatik joango gara, gerta litekeeneraino, adituen arabera berotze globala eragiten ari diren gasen isuriak jaistea ahalbidetuko duten beharrezko neurriak hartzen ez baditugu, eta, aldi berean, munduak berotzen jarraitzen badu zer gertatuko litzatekeen galderei erantzuten.

Zein da gaur egungo egoera? Larria al da? Galdera hauei erantzunak ere ikusiko ditugu, eta adibide, datu eta egoera batzuk azaltzen dira, eta, hortik abiatuta, bakoitzak bere ondorioak atera ditzake, baina ez nator bat idazleak Lemoizko zentrala geldiarazteari buruz duen ikuspegiarekin edo behintzat nola idatzita dagoenarekin; izan ere, nire ustez, energia nuklearraren eztabaida irekitzea modu baketsuan lortu zuen herritarren mobilizazio handietan jarri behar da arreta, beraiek izan zirelako lorpenaren jabe eta indarkeriaren alde egin zutenek, berriz, mina eta suntsipena eragin zuten. Eta ez dut soilik zentralaren eta bertako langileen aurka erabilitako indarkeria aipatu nahi, baizik eta egun haietan herrialdea astindu zuen indarkeria guztia, baita hildako bat eragin zuen errepresio polizial krudelak ere. Positiboa da gizartearen lana eta aurrerapausoak aitortzea.

Kontakizunaren idazketa anekdotiko horretatik haratago, Ezezagunerako bidaia. Mundua, klima eta ekologia krisian oso irakurketa interesgarria da, eta ikuspegi interesgarria ematen du, gai horri buruz idatzi diren beste saiakera askorekin batera, gizarteak datozen erronken aurrean ezagutu behar duena. Nola izango da gure etorkizuna?

“Luzaz eszeptizismo interesatu bat sustatu bada ere, gaur egun ez dago klima aldatzen ari dela taxuz ukatzen duenik, ezta aldaketa hori giza jarduerak sortu duenik ere. Besteak beste, aldaketaren ondorioak dagoeneko jasaten ari garelako. Horra hor, esaterako, muturreko fenomeno meteorologikoak, gero eta ugariagoak, gero eta bortitzagoak. Bioaniztasuna, berriz, inoiz baino azkarrago galtzen ari da, zoonosiak, COVID-19 kasu, eta beste pandemia arriskuak biderkatzen diren bitartean.

Planeta EZEZAGUNERAKO BIDAIA baterantz abiatu da, eta, harekin batera, bertan bizi garen guztiok. Bidaia atzera-bueltarik gabea da, baina oraindik garaiz gaude, neurri batean behintzat, bidean izango diren astinduak gutxitzeko eta ahal den modurik onenean egokitzeko. Zientzialariek, ordea, argi dioskute: gehienez ere hamarkada bat dugu gu guztiok garraiatzen gaituen ontziaren norabideari lema kolpe sendo bat emateko.

Iñaki Petxarromanek, hainbat aditurekin hitz egin ondoren, informazio asko eta oso modu ulergarrian eskaintzen du, bidaiariok geure burua hobeto goberna dezagun krisi klimatiko eta ekologikoan barrena.”

Euskararen bidegurutzetik (Kike Amonarriz)

Euskararen Bidegurutzetik - Kike Amonarriz Gorria

Izenburua: Euskararen bidegurutzetik

Idazlea: Kike Amonarriz (Tolosa, 1961)

Urtea: 2019

Argitaletxea: Elkar

Kike Amonarriz soziolinguista eta telebistako aurkezle ospetsua da saiakera honen egilea. Euskararen azterketa egiten du, normalizazioaren edo marjinazioaren arteko bidegurutze baten aurrean dagoena, eta hizkuntzaren erabilera mailak bakarrik eragingo du hurrengo urteetan horizontean ikusten diren bi bidezidorretako baterantz jotzea. Idazlea saiatzen da euskararen gaur egun bizitzen duen momentu garrantzitsua azaltzen, edozein euskaltzale irakur moduku liburua da Euskararen Bidegurutzea.

Liburua irakurtzean, geure gogoetak egiteko aukera izango dugu, gainera liburua nahiko erraz irakurtzen da.

Euskararen bidegurutzetik, Kike Amonarriz: Euskararen egoerari eta geroari erreparatzen diogunok datu kontraesankorrak jasotzen ditugu: alde batetik, inoiz baino handiagoa da euskaldunen kopurua, alfabetatze-maila, kultur produkzioa edo hizkuntzaren modernizazioa; bestetik, baina, gero eta handiagoa da ezagutzaren eta erabileraren arteko aldea, hiztunen kalitatea erdipurdikoa da sarritan eta atxikimendua ere hala moduzkoa. Aurrera goaz ala atzera goaz?

Bidegurutze batean ikusten du Kike Amonarrizek euskara gaur, eta, gure erabakien eta jokabideen arabera, egiazko normalizaziora edo gaelikoaren gisako biziraupen sinbolikora bidean abia litekeela urte gutxitan. Pasioz, umorez eta datuz betetako saiakera honetan, hainbat puntu aztertzen dira: euskararen lekua munduko hizkuntzen artean, zertan aldatu den gure hizkuntza-komunitatea, erabileraren inguruko gorabeherak, Euskaraldiko esperientziak, landu beharreko estrategiak eta diskurtsoak, globalizazioa, giro politiko berriaren ondorioak, hizkuntzaren kalitatea, tokiko hizkerak eta gazte-hizkerak…

Irakurketa parte-hartzailea proposatzen dio egileak irakurleari, liburuak dioena bere esperientziarekin eta iritziekin kontrasta dezan, eta horrekin batera euskararen aldeko aktibaziora motibatu eta bultzatu.”

Maitasun keinu bat besterik ez (Hasier Arraiz)

Maitasun keinu bat besterik ez | Erein

Izenburua: Maitasun keinu bat besterik ez

Idazlea: Hasier Arraiz (Gasteiz, 1973)

Urtea: 2019

Argitaletxea: Erein

Hasier Arraizek Maitasun keinu bat besterik ez idazterakoan literatura eta politika (edo filososofia politikoa) uztartzen ditu, eta irakurleak behin baino gehiagotan hainbat orrialde berrirakurri beharko ditu, gogoeta aberasgarri bat egin izateko. Saiakera honek hainbat diziplina erabiltzen ditu ibilbide hau egiteko. Beste liburu mota bat da, ez ohikoa, gure kultura literarioan eragiten duten pertsonei eta idazleei balio handia ematen diena, eta haiek garatu dezaketen kontakizunari ere garrantzia ematen diena. Gazteei eta etorriko diren belaunaldi berriekin konektatzeko, iraganeko mitoei bizkarra emanez bizi baitira. Aspaldian egindako errelatoa edo asmatu/egin ziren kontakizunak agian egilearen ustez desfasatuak daudelako.

Egileak egiten dituen hausnarketetan edo proposamenetan ados egon gaitezke edo ez, eta normala denez iritzi batzuekin ados egon gaitezke eta beste batzuekin ez. Eta askotan esaten den bezala entzutea (kasu honetan irakurtzea) beti da garrantzitsua, eta ez bakarrik zuk bezala pentsatzen duenari entzutea. Aniztasunak aberastasuna ekarri behar du, eta horretan denok ados egon beharko genuke. Eta liburu honek lubakiak hausten ditu eta elkar ulertzeko, elkarrizketarako edo, besterik gabe, enpatia-ekintza bat egiteko deia egiten du, kolektibo bakoitzaren autokritikaren zailtasunaz jabetuta, baina askotan autokritika gizarteko beste sektore batzuei eskatzen zaien erraztasunaz kontuan hartuz etorkizun hurbilera eraman gaitzake, eta etorkizun hurbil horretan hainbat sentsibilitate batu ditzakeen kontakizuna irakurri ahal izan dezakegu, gizarte gisa aurrera eginez, iraganeko akatsak gaindituz eta, lehen esan dugun bezala, besteen azalean ere jarriz, gizarte honetan jasan dugun sufrimendua gainditzeko intentzioarekin.

Euskaraz sortutako kulturari egiten zaion maitasun keinu honetan, nostalgiatik ateratzen da, eta gaur egungo euskal literaturak duen maila handiari balioa ematen dio, egungo egileen belaunaldia aintzat hartuz. Gizarte zatitua ezagutu duen belaunaldi hori, askotan “nirekin edo nire aurka” ezagutu duena, horregatik garrantzitsua da gizarteak eraikitzen dituen zubiak eta urteetan bota diren zubi hoiek berriz eraikitzea ere, Euskal Komunitatea sortuz, nortasun desberdinekin, euskal gizartea anitza delako.

Hasier Arraizek nazio kontakizun berri baten beharrean gaudela uste du, eta Euskal lurraldeetan bizi den komunitateak atxikiko zaiola kontakizun berriari, ikuspegi horrek hausnarketa sakon batera egitera eramaten gaitu.

“Duela urte batzuk Hasier Arraiz euskal politikan aurrera samar aritu zen. Oraingoan, bere eskutik datorkigun liburuan, euskal literaturan eratutako azken narratzaile belaunaldiarekin topo egingo du irakurleak, baita literatura (eta kultura oro har) ulertzeko modu zehatz batekin ere. Arraizek pentsatzen baitu kultura ere errealitateari aldaketak eragiteko eremua izan daitekeela. Horregatik aztertzen du saiakera honetan kontakizun garaikideek euskal subjektibitateetan duten garrantzia.


Hala, Arraizek gero eta arrotzagoa zaigun mundu hau ulertzeko eta azaltzeko euskal ikuspegi baten bila egiteko bidea proposatzen digu, horretarako azken hamarraldietan gure gizartearen baitan indarkeriek hautsi dituzten zubiak berreraikitzeko lana eginez eta komunitate gisa marrazten gaituzten ezaugarriak eraberrituz. Eta bide hori egiteko, idazleak iradokitzen digu literatura (eta kultura) ibilgailua ez bada, bidaide ezin aproposagoa izan daitekeela.”

El árbol de Gernika (George L. Steer)

el arbol de gernika: un ensayo sobre la guerra moderna-george l. steer-9788481362565

Título: El árbol de Gernika (The tree of Guernica. A filed study od modern war)

Autor: George L. Steer (Sudáfrica, 1909 – Birmania, 1944)

Año: 1938

Editorial: “Ediciones Gudari”, Faber and Faber, Txalaparta

El árbol de Gernika, un ensayo sobre la guerra moderna.

El historiador Paul Preston afirma que este libro es uno de los más importantes entre todos los que se han escrito sobre la guerra civil. George L. Steer corresponsal de The Times, estaba presente en Euskadi aquel 26 de abril de 1937, el día que se bombardeó a la población civil en Gernika. El reportaje de este corresponsal de guerra supuso la primera denuncia internacional de aquella masacre.

Este relato cronológico, real y detallado de la guerra vivida por el pueblo vasco, nos hace acercarnos a aquel trágico suceso. Una obra que ha permanecido en el tiempo y ha sido leída por diferentes generaciones, un relato que merece poner en valor.