Gipuzkoako historia nafarra Euskal Herria Osotasunetik (Beñi Agirre)

Portada de GIPUZKOAKO HISTORIA NAFARRA . Euskal Herria Osotasunetik

Izenburua: Gipuzkoajo historia nafarra Euskal Herria Osotasunetik

Idazlea: Beñi Agirre (Hernani, 1953)

Urtea: 2017

Argitaletxea: Nabarralde

Zer dakigu gure historiaz? Nork kontatzen du istorioa? Zer asmorekin? Ezagutzen al dugu Nafarroako Erresuma zer izan zen?

Gipuzkoa, Zein interesekin sortu ziren bere mugak? Zaila da gure probintziaren historia ulertzea Nafarroako Erresumaren historiari buruzko informaziorik izan gabe. Historia hau ezagutzen ez badugu gure hiriari buruz ezer gutxi jakingo dugun bezala, Antso Jakituna errege nafarrak lotutako historia bat, 1180an hiriari Forua 1180an eman zuena, bide batez, Gipuzkoako herri bati eman zitzaion lehen Forua izan zena.

Beñi Agirre historialariak liburu honetan Gipuzkoako historia deskribatzen du erreinu baten parte izatearen ikuspegitik, lehenik iruindarra eta gero nafarra, ikuspegi berritzailea, desberdina, Gipuzkoa ezin delako ulertu euskararen lurralde zabalean kokatu gabe.

Liburua gure lurraldearen historiaren zati hau hain ezaguna ez den ikuspegi horretatik ezagutzeko aukera bat da, bere sorreratik, konkistatik eta bere Foruetatik.

“Liburu honek Gipuzkoa eremu zabalago batean kokatzen du, Nafarroan, alegia.  Egun ezagutzen ditugun Gipuzkoaren mugak Gaztelaren interesen arabera sortutakoak dira. Historian zehar liskarrak, gerrak eta ezustekoak hark eragindakoak baitira. Ezin da ulertu Gipuzkoa euskararen lurralde historiko zabalean kokatu gabe.

Gipuzkoako historiaren beste begirada eskaintzen digu egileak, kokapen zabaletik hasita egungo barrutira nola iritsi garen azalduz. Bi estatuen debekuaren aurrean herri baten onarpena aitortu du. Gure historiaren iraganaren gainetik pasa da eta beste errealitateak sortzea ahalbidetu du.

Bestelako subjektua duen historiografia tradizionalak landu izan du funtsean euskal herritarren irudia eta eman izan dio errelatoari haien ikuspegiko moldea. Beñi Agirrek, liburu honetan kontatzen duenarekin, beste pauso bat eman du aurrera. Etorkizunean, guztien esku egongo da haien tradizio historiko hori apurtu eta gurea oparo bihurtzea. Historialariok eta historia zaleok proiektu zabal eta ireki baten barruan, Euskal  Herriarentzat eta herritarrentzat historian barna egindako bidearen testuinguruan, euskalnafarron historia beste era batera jorratu ahal izatea, alegia.”

 2019an argitaratu zen gaztelaniako itzulpena, izenburu honekin: Historia nabarra de Gipuzkoa. De su origen, conquista y Fueros.

Garaikoetxea. La transición inacabada (Oskar Bañuelos)

Documental: Garaikoetxea. La transición inacabada

Año: 2015

Director: Oskar Bañuelos

Producido: Sonora estudios

El documental emitido en televisión y dirigido por Oskar Bañuelos repasa la trayectoria política del Lehendakari Garaikoetxea.

Comenzábamos nuestros comentarios de libros con la autobiografía del Lehendakari Euskadi: la transición inacabada, y hoy queremos que también el documental dedicado a Carlos Garaikoetxea sea la primera entrada de esta nueva categoría.

En el documental es el propio Lehendakari Carlos Garaikoetxea, el que narra en primera persona los hechos acontecidos en nuestro país durante últimos años de la dictadura franquista, el Estatuto de Gernika, la llegada al Gobierno Vasco y la ruptura del Partido Nacionalista Vasco, y el nacimiento de Eusko Alkartasuna.

El documental cuenta también con las opiniones de otras personas como Rafa Larreina, Pedro Miguel Etxenike Iñaki Gabilondo, Jaime Mayor Oreja, Charo Zarzalejos, Iñaki Anasagasti, Juan José Ibarretxe, Mario Fernández, Iñaki Aldekoa, o Javier Rojo.

Un trabajo esencial para conocer la historia reciente de la política en nuestro país, y una figura de la talla del Lehendakari Garaikoetxea.

Más información:

https://www.eitb.eus/es/television/detalle/3104784/documental-garaikoetxea-/

Elkarrekin esnatzeko ordua (Kirmen Uribe)

Izenburua: Elkarrekin esnatzeko ordua

Idazlea: Kirmen Uribe (Ondarroa, 1970)

Urtea: 2016

Argitaletxea: Susa

Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua eleberriak, kronika historiko baten antza duen liburua da. Letamendi-Urresti familiaren bizipenak dakartza, eta bizipen horiekin, gure gizartearen zati baten historia berreraikitzen da, gerra zibiletik eta haren ondorioetatik, diktaduratik…, edo, beste era batera esanda, erbestealdia eta errepresioa.

Txomin Letamendi eta Karmele Urrestiren istorioa lau zatitan banatuta dago, familiak Ondarroatik ihes egin behar izan zuenetik 2011ra arte, Kirmen Uriberen gogoetak topa ditzakegu ere.

“Egiazko pertsonaiek eta gertakariek bilbatzen dute Kirmen Uriberen hirugarren eleberriko kontakizuna: Karmele Urresti eta Txomin Letamendiren askatasun egarria eta erresistentzia bipila.

      Gerra galdua zelarik Euskal Herrian, Karmele erizain ondarrutarrak eta Txomin musikari bilbotarrak Eresoinka taldean ezagutu zuten elkar, Paristik gertu, Belloy jauregian; eta han topo egin zuten aspaldiko lagun batzuek ere, Antonio Gezala margolariak eta Manu Sota idazleak.

      Alemaniarrek Frantzia okupatu baino lehen Letamendi-Urresti senar-emazteek ihes egin zuten Caracasera, baina Agirre lehendakariaren agindu batek atzera bueltan ekarri zituen Bilbora 1943an, zerbitzu sekretuetan faxismoaren aurka borrokatzera.

      Familia baten bizipenak jasoz, ametsen eta ezintasunen kronika nobelatua duzu hau, XX. mendeko gure historiaren atal berezi bat.”

Azken batean, Elkarrekin esnatzeko ordua liburua oso ondo dokumentatutako kontakizun bat da, azalpen asko ematen dituena, eta idazlea une oro saiatzen da errealitatea fikzioari gailentzen.

Bidean ihes (Luis Mari Mujika)

Luis Mari Mujika

Izenburua: Bidean ihes

Idazlea: Luis Mari Mujika (Lizartza 1939, Donostia 2017)

Urtea: 1997

Argitaletxea: Hiria

Luis Mari Mujikak 1996an Irun Hiria Literatura Saria jaso zuen eleberri honekin.


Lanak Espainiako gerra zibila eta Euskal Herrian izan duen bilakaera ditu ardatz, hiru kokapen geografikoetatik abiatuta: Erandio, Argentina eta Gipuzkoa eta Bizkaiko probintzien arteko ibilaldi bat, Fidel izeneko pertsona baten bidez elkartuta; gaztetatik Amerikara emigratu zuen euskaldun bat da, eta bere lurraldera itzultzea erabaki zuen, eta bi lagun izango ditu lagun eleberrian: iloba anarkista eta fraide karmeldar bat.

Eleberri interesgarria, gerra urte tragiko haietara hurbiltzen gaituena.

Su zelaiak (Mikel Peruarena Ansa)

Su zelaiak | Katakrak

Izenburua: Su zelaiak

Idazlea: Mikel Peruarena Ansa (Ereñozu, 1978)

Urtea: 2014

Argitaletxea: Susa

Mikel Peruarena Ansa idazleak idatzitako Su zelaiak, euskal herritarrak portagonista gisa dituen Lehen Mundu Gerraren eleberria da. Gerra Handian Frantziako banderapean borrokatu zuten Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoako euskaldunak hain zuzen ere.

Azken agurraren negarra abestian gertatzen den bezala, Verdun inguruan borrokatu zuten euskaldunak etsaiaren suaren biktima izan zirela ikusten dugu, aberriaren martiri bihurtuz (“Morts pour la patrie”).

Gizataldearen errealitatearen eta giza sentiberatasunaren deskribapen bortitzek harritzen dute eleberri hau, eta, nolabait, gure historiako pasarte haietara hurbiltzen gaitu, non kontalariak Iparraldeko argazki orokor bat eskaintzen duen: herriak eta haien biztanleak, baserriak, lanbideak eta zaletasunak… Trena hartu eta jai giroan frontera abiatzen diren gazte haienak, obus alemaniarren sarraskietara eta sutara igarotzeko. Halaber, ez dira ahanzturan erortzen gerraren bidegabekeriak beren etxean eta isiltasunean eta gosetean pairatzen dituztenak.

“Frantziako Armadak 1914ko udan gerrara deitu zituen euskal gazteak ere. Hilabete gutxi batzuetako kontua izango zela uste zutenak tronpatuta zeuden, ordura arteko gerra odoltsuena bilakatuko baitzen, 60 milioi pertsonaren mobilizazioarekin eta teknologia militar berrienarekin.

      Baionako Infanteriako 49. Erreximenduaren ibilerak aletuz, krudelkeria neurririk gabeko haren kontakizun gordina dakar Mikel Peruarena Ansaren bigarren nobelak. Soldadu saldoa duzu protagonista, infernuko zelaietan sarraski kolektibo batean kiskalia. Eta soldadu haien guztien artean da Filipe Luro ikazkina ere, Arnegiko basoetan txondorren aldamenean tabakoa landatzen zuen huraxe bera, orain lubaki lokaztuetan Maitenaren gutunen esperoan dagoena.”

Liburuaren informazioa:

http://www.susa-literatura.eus/liburuak/narr107

Maitasun keinu bat besterik ez (Hasier Arraiz)

Maitasun keinu bat besterik ez | Erein

Izenburua: Maitasun keinu bat besterik ez

Idazlea: Hasier Arraiz (Gasteiz, 1973)

Urtea: 2019

Argitaletxea: Erein

Hasier Arraizek Maitasun keinu bat besterik ez idazterakoan literatura eta politika (edo filososofia politikoa) uztartzen ditu, eta irakurleak behin baino gehiagotan hainbat orrialde berrirakurri beharko ditu, gogoeta aberasgarri bat egin izateko. Saiakera honek hainbat diziplina erabiltzen ditu ibilbide hau egiteko. Beste liburu mota bat da, ez ohikoa, gure kultura literarioan eragiten duten pertsonei eta idazleei balio handia ematen diena, eta haiek garatu dezaketen kontakizunari ere garrantzia ematen diena. Gazteei eta etorriko diren belaunaldi berriekin konektatzeko, iraganeko mitoei bizkarra emanez bizi baitira. Aspaldian egindako errelatoa edo asmatu/egin ziren kontakizunak agian egilearen ustez desfasatuak daudelako.

Egileak egiten dituen hausnarketetan edo proposamenetan ados egon gaitezke edo ez, eta normala denez iritzi batzuekin ados egon gaitezke eta beste batzuekin ez. Eta askotan esaten den bezala entzutea (kasu honetan irakurtzea) beti da garrantzitsua, eta ez bakarrik zuk bezala pentsatzen duenari entzutea. Aniztasunak aberastasuna ekarri behar du, eta horretan denok ados egon beharko genuke. Eta liburu honek lubakiak hausten ditu eta elkar ulertzeko, elkarrizketarako edo, besterik gabe, enpatia-ekintza bat egiteko deia egiten du, kolektibo bakoitzaren autokritikaren zailtasunaz jabetuta, baina askotan autokritika gizarteko beste sektore batzuei eskatzen zaien erraztasunaz kontuan hartuz etorkizun hurbilera eraman gaitzake, eta etorkizun hurbil horretan hainbat sentsibilitate batu ditzakeen kontakizuna irakurri ahal izan dezakegu, gizarte gisa aurrera eginez, iraganeko akatsak gaindituz eta, lehen esan dugun bezala, besteen azalean ere jarriz, gizarte honetan jasan dugun sufrimendua gainditzeko intentzioarekin.

Euskaraz sortutako kulturari egiten zaion maitasun keinu honetan, nostalgiatik ateratzen da, eta gaur egungo euskal literaturak duen maila handiari balioa ematen dio, egungo egileen belaunaldia aintzat hartuz. Gizarte zatitua ezagutu duen belaunaldi hori, askotan “nirekin edo nire aurka” ezagutu duena, horregatik garrantzitsua da gizarteak eraikitzen dituen zubiak eta urteetan bota diren zubi hoiek berriz eraikitzea ere, Euskal Komunitatea sortuz, nortasun desberdinekin, euskal gizartea anitza delako.

Hasier Arraizek nazio kontakizun berri baten beharrean gaudela uste du, eta Euskal lurraldeetan bizi den komunitateak atxikiko zaiola kontakizun berriari, ikuspegi horrek hausnarketa sakon batera egitera eramaten gaitu.

“Duela urte batzuk Hasier Arraiz euskal politikan aurrera samar aritu zen. Oraingoan, bere eskutik datorkigun liburuan, euskal literaturan eratutako azken narratzaile belaunaldiarekin topo egingo du irakurleak, baita literatura (eta kultura oro har) ulertzeko modu zehatz batekin ere. Arraizek pentsatzen baitu kultura ere errealitateari aldaketak eragiteko eremua izan daitekeela. Horregatik aztertzen du saiakera honetan kontakizun garaikideek euskal subjektibitateetan duten garrantzia.


Hala, Arraizek gero eta arrotzagoa zaigun mundu hau ulertzeko eta azaltzeko euskal ikuspegi baten bila egiteko bidea proposatzen digu, horretarako azken hamarraldietan gure gizartearen baitan indarkeriek hautsi dituzten zubiak berreraikitzeko lana eginez eta komunitate gisa marrazten gaituzten ezaugarriak eraberrituz. Eta bide hori egiteko, idazleak iradokitzen digu literatura (eta kultura) ibilgailua ez bada, bidaide ezin aproposagoa izan daitekeela.”

Lorea Gernika, andrazko bat (Koldo Izagirre)

Izenburua: Lorea Gernika, andrazko bat

Idazlea: Koldo Izagirre (Altza, 1953)

Urtea: 2015

Argitaletxea: Susa

Lorea Gernika, andrazko bat eleberria Koldo Izagirrek prentsan argitaratzeko idatzi zituen artikulu labur batzuetatik sortu zen.

Lorea Gernikaren 53 pasadizo biltzen ditu liburu honek. Helburu zehatzik edo elkarren arteko harremanik ez duten arren, protagonistaren nortasuna aldatzen duten bizipen horien artean hari txiki bat marrazten da.

Lorea Gernika adin handiko emakumea da, eleberrian alde batetik bestera ibiltzen dena, bizitzeko baliabide ekonomiko nahikoak ditu, eta harreman oso ona du bilobekin. Koldo Izagirrek liburuko orrialdeak oso idazkera poetikoz betetzen ditu, ironia erabiliz, galdera eta hausnarketa txikiez gain. Irakurketa motela eskatzen du.

“Hiru aldiz makurtu zen Ramiro Arrueren dantzari aingeruen azpian, luma eskuan zuela, Donibane Lohizuneko udal ezkongelan. Hantxe sinaturiko hiru hitzarmen estrategiko hauei esker, eta batez ere beste horrenbesteko banantzeen edo alarguntzeen ondorioz -ez dago garbi-, Lorea Gernikak nahikoa eusko bildu ahal izan du bizimodu erosoan laketzeko egungo euskaldunen izatea pairatuz, pentstatzen ikasiz, andrazko bihurtuz: ironia eta eztitasuna, umorea eta malenkonia.”

Informazio gehio:

http://www.susa-literatura.eus/liburuak/narr110