Bilbao – New York – Bilbao (Kirmen Uribe)

Bilbao-New York-Bilbao - Kirmen Uribe Urbieta - txalaparta.eus

Izenburua: Bilbao – New York – Bilbao

Idazlea: Kirmen Uribe (Ondarroa, 1970)

Urtea: 2008

Argitaletxea: Elkar, Seix Barral

Litekeena da gizakiak bizitzaren une desberdinetan gauza bat modu desberdinean ikustea. Egia da, halaber, gure bizitzan zehar entzun edo ikasi ditugun istorio asko ez datozela bat % 100ean bere benetako historiarekin, eta liburu honek horren berri ematen digu hein batean, eta ahozko tradizio horren eta bere testuinguruaren garrantzia erakusten digu, bihotzari ideiei baino garrantzi handiagoa emanez.

Euskal literaturaren tradizioa txikia, apala eta desordenatua izan daiteke, baina okerrena ezkutuan mantentzea da, lau haizetara aireztatu beharko genuke. Edo agian ez da hain txikia edo nahasia izango.

Kirmen Uribek Bilbao-New York-Bilbao eleberriarekin, bidaia baten ibilbidean zehar, bizitza den bidaiaren berri ematen digu.

“Haize berria dakar Kirmen Uriberen azken liburuak. Kontagintza-mota ohikoak alde batera utzita, autofikzioaren bidetik jo du bere lehenengo eleberri hau idaztean, errealitateko datuak material literario moduan erabiliz, fikzioaren baliabideen bitartez historia ere istorio bihurtuz eta egilea bera bere kontakizunaren objektu bihurtuz.

Loiun abiatu eta JFK aireportura iristen den hegazkin-bidaia bat da, berez, Bilbao-New York-Bilbao eleberri hau. Baina, hegaldiarekin batera, hiru belaunaldiren historia kontatzen zaigu: aitona-amonei dagokien gerraurrekoa, gurasoen sasoiko frankismoarena, eta idazlearena berarena, XIX. mendean hasi eta XXI.eraino doan epopeia txiki baten moduan; batetik besterako lokarri, Aurelio Artetaren koadro bat, eta haren inguruko gorabeherak.”

Ene baitan bizi da (Maddi Ane Txoperena)

Ene Baitan Bizi Da (x. Gazteluma Saria) - Maddi Ane Txoperena

Izenburua: Ene baitan bizi da

Idazlea: Maddi Ane Txoperena (Hendaia, 1994)

Urtea: 2020

Argitaletxea: Elkar

Denontzat ezagunak dira kontrabandisten istorio asko, edo Ameriketara artzaintzara, etorkizun bat lantzera eta dirua irabaztera joandako hainbeste jenderena, baina zor bat dugu emakume horiekin guztiekin, historiaren une batean eta gure gizartean zegoen beharragatik Iparraldera edo Frantziara joan behar izan baitzuten jende aberatsaren etxeetan zerbitzatzera.

Maddi Ane Txoperenak Ene baitan bizi da eleberrian iraganeko uneak eta oraina tartekatuz neskame gisa lan egin zuten emakumeen errealitatea azaltzen du. Hainbat behar-istorio dakarzkigu gogora, eta nola emakume haiek beren etxeak utzi zituzten neskame bezala lan egiteko, beren oinazea ezkutatuz eta kasu askotan beraientzat ezezaguna zen hizkuntza baten pean lan eginez.

Horietako askok ez zuten aukera handirik izan gaztaroan aukeratzeko. Gerraosteko familia askoren egoera ekonomiko eta pertsonalak beharra azaleratzen zuen eta muga zeharkatzeak soldata handiagoa irabaztea esan nahi zuen. Gainera, beste errealitate bat edo erregimen frankistan aurkituko ez zituzten beste askatasun batzuk ikusi edo bizi ahal izan zituzten, eta 1940 eta 1970 artean emakume asko atera ziren neskame umezain edo atezain gisa lan egitera.

Nobelak, gure herriaren historiaren zati haren kronika izan beharrean, Josefina eta bere biloba Marieren bizitza txandakatzen du, Marie Donibane Lohizuneko neska gazte bat da, Parisen ikasten duena, Beran uda amatxiren etxean igaroz, honek Iparraldean eta Parisen neskame bezala lan egin zuela jakiten du eta istorio hori unibertsitateko lan baterako erabiltzea erabakitzen du.

Liburuak jauziak egiten ditu Josefinaren iraganaren eta Marieren orainaren artean, bakoitzaren sentimendu, kezka eta zalantzetatik pasatuz, bi testuinguru edo errealitate erabat ezberdinetan, baina lotura estuekin.

“Aitari zerbait entzunik, amatxiren bizipenen gibeletik abiatzen da Marie, Donibane Lohizuneko gaztea, Parisko ikasketak bururatzeko egin behar duen azken memoria lanerako. Ez zaio erraza suertatuko, ordea, amatxik ez baitio nahi duena emanen, eta Mariek berak ere ez baitaki zeren bila dabilen, xuxen… Kutxa batean gotorturiko oroitzapen zatiak balira bezala jasoko ditu irakurleak Josefinaren gazte garaiko amets, pentsamendu eta bizi-minak, Marieren begiradapetik.

 Askotariko istorioak gurutzatzen dira Maddi Ane Txoperena Iribarrenen lehen eleberrian: 1950.eko hamarkadan Ipar Euskal Herrian eta Frantzian neskato ibilitako emakumeen errealitateak, lehengo eta oraingo maitasun eta desamodio istorioak, laneko sufrimenduak, gatazka politiko baten ondorengo testuinguru baten ezinak, amatxi-biloba eta alaba-guraso harreman korapilatsuak… Guzia etorkizunaren eta orainaren arteko zubi jolas batean.”

Lan bikaina, oso erraz irakurtzen den liburua. Gazteluma Saria jaso ondoren argitaratua.

Nobela errealista bat (Joxean Agirre)

Nobela errealista bat - Joxean Agirre Odriozola - txalaparta.eus

Izenburua: Nobela errealista bat

Idazlea: Joxean Agirre (Azpeitia, 1948)

Urtea: 2020

Argitaletxea: Elkar

Joxean Agirre idazleak Nobela errealista bat eleberria idatzi du, diktadura frankistaren azken bi hamarkadetan izan dugun iraganaren memoria lantzeko asmoz.

Loiuko aireportura etengabe bidaiatzen duen taxi gidari bat diktadura urte haiekin obsesionatuta bizi da, eta urte haiek kontatzen dizkio bere taxian ibiltzen den bezero bakoitzari, bere buruan entziklopedia bat balu bezala, garai hartako borroka politiko edo kulturalean parte hartzen duten pertsonaiez hitz egiten du, benetako protagonistak erabiliz.

Sarearen beste pisuaren zati handi bat Agirrezabal Zarautzen bizi den idazleak hartzen du; arrakasta handirik gabe idazten du, eta eleberri errealista bat idazteko enkargua ematen zaio, eta Mikel Lejarza “El Lobo” ETAn infiltratutako “topo”aren historiari buruz idazten hasten da.

“Gudarien balentriak biltzen eta Loiuko aireportuan jasotako bezeroei kontatzen dizkien taxizaleak, bat-batean, argitaletxe baten enkargua jasoko du liburu bat idazteko; izan ere, Agirrezabal idazle zarauztarra –taxistaren emaztearen maitalea zena– istripu edo atentatu ilun batean hil berri da, El Lobo espioiaz idazten ari zen nobela erdibidean utzita, eta nor egokiago taxizalea baino, eleberri errealista hori amaitzeko?

Bere betiko ezaugarriei –sentsualtasuna, metaliteratura, idazketaren dotorezia– dohain berriak erantsi dizkie Joxean Agirrek eleberri honetan: hainbat hari aldi berean jorratzea, gure historia hurbileko istorio txundigarrienak aletzea, ironia dosi oparoak banatzea… Sasoi betean dagoela erakusten digu horrenbestez, eta bere narraziogintza koska bat estuago eraman.”

Goizuetako ezkongaiak (Gotzon Garate)

Goizuetako ezkongaiak (Literatura Book 37) (Basque Edition)

Izenburua: Goizuetako ezkongaiak

Idazlea: Gotzon Garate (Elgoibar 1934, Bilbo 2008)

Urtea: 1979

Argitaletxea: Zugaza, Elkar

Goizuetako ezkongaiak gazte belaunaldi ezberdinetatik igaroz joan den liburua da, irakurle asko nobela beltzera eta misteriora sartu dituen liburua, Gotzon Garateri esker. Eta urteak pasa diren arren berriro irakurri daitekeen eleberria daukagu esku artean.

Une batetik bestera, herriko jauntxoetako bat zen Don Lorenzoren heriotzagatik asaldatuta egotera pasatzen den herri txikia da Goizueta, non herriko biztaleria krimenaren susmagarri izatera pasatzen dira. Jon Bidart detektibe donostiarra arduratuko da misterioa argitzeko ikerketak egiteaz.

“Gauza jakina da, herri txikia infernu handi bihurtzen dela batzuetan. Goizueta herri lasai eta politean on Lorentzo hil dute, bertako jauntxoa, eta jende ugari geratuko da susmoen sare handian kateatuta: haren arreba Miren, lehengusina Lore, Lander sendagilea, Alazne erizaina, on Klemente apeza, Pilar ostalersa, alkatea? Jon Bidart detektibea ikertzen hasi ahala, azkar jabetuko da denek zituztela herriko aberatsa hiltzeko arrazoi sendoak, baita hori egiteko aukera egokia ere. Sar zaitez zu ere kontakizun atsegin honetan, Goizuetako etxe eta lantokietan, entzun pertsonaien solas biziak eta dastatu Gotzon Garatek eskaintzen digun polizi istorio abil eta kilikagarria.”