110. Street-eko geltokia (Iñaki Zabaleta)

110. street-eko geltokia: 76 (Literatura)

Izenburua: 110. Street-eko geltokia

Idazlea: Iñaki Zabaleta Urkiola (Leitza, 1952)

Urtea: 1985

Argitaletxea: Susa, Elkar

110. Street-eko geltokia hainbat belaunaldietan erreferentea bihurtu den eleberri beltza da, non irlandar jatorriko publizista gazte baten istorioa (Angie) eta New Harlemen bizi den euskaldun baten bizitza (Joseba) nahasten diren.

Liburu honetan Iñaki Zabaletak Joseba Telleriaren bizimoduari buruz hitz egingo digu, Ezkurran jaiotako euskal herritarrak, bere burua Ameriketako Estatu Batuetara ihes egitera behartuta dagoen herritarra, frankismotik eta bere ekintzek sortu dituzten ondorioengatik. Sorterritik ihes egin arren bizitza ez da erraza bihurtuko eta erabakiak hartu beharko ditu, nahiz eta irtenbide erreza ez izan, itxaropen-aire bihurtuko den kartel bat aurkituko du, dena Gregory-rekin batera, Josebaren hotel berean bizi den gerra beteranoa eta bere lagun eta konfidentea.

Erraz irakurtzen den eleberria da, liburuaren azken orrialdeetara arte intriga mantenduko duena, 1985ean kalera atera zenean arrakasta handia izan zuena eta irakurle gazte (eta ez hain gazte) askoren artean leku bat izaten jarraitzen duena.

“Euskal literaturaren historian libururik aipatu beharko balitz, irakurleen arreta eta harrera ona lortu dituena, 110. Street-eko geltokia izan liteke bat, zalantzarik gabe. Izan ere, 1985ean kaleratu zenetik, hogeitaka argitaraldi izan ditu, 50.000 ale saldu dira guztira, urtero pizten du irakurle berrien interesa, eta film bat ere egin dute nobela honexetan oinarrituta: Menos que cero.

Zer du liburu honek horrelako arrakasta bereganatzeko? Trama ongi josia, giro erakargarriak, pertsonaia sinesgarri eta maitagarriak? Asko dira istorioaren dohainak, baina onena bertan sartzea izango duzu: hor deskubrituko dituzu, New Yorkeko metroan, Joseba eta Angie, ihesi dabilen nafarra eta publizitatean lan egiten duen Manhattango neska, bi mundu guztiz desberdin baina ustekabean lotuko direnak. Tartean, berriz, droga, amodioa? eta eleberri eder batek behar dituen osagai guztiak.

Dendaostekoak (Uxue Alberdi)

Izenburua: Dendaostekoak

Idazlea: Uxue Alberdi (Elgoibar, 1984)

Urtea: 2020

Argitaletxea: Susa

Uxue Alberdik, hurbileko hizkera erabiliz, bi emakumeren bizipenetan eta eguneroko bizitzan izaten dituzten borroka guztietan parte hartzera garamatza, baita haien memorian ere, idazleak protagonistei egindako elkarrizketari esker; izan ere, Dendaostekoak bi ahizpen kontakizuna dakarkigu, Mari Jose eta Izaskun, 70eko hamarkadaren amaieran denda bat martxan jartzea erabaki zutenak. Xehetasunez zipriztindutako inpresio eta pasadizo multzo bat biltzen duen liburua da. Denda baten eta garai baten kronika literarioa, non askatasuna praktikatzea eta gaztaroan bide berri bati ekitea erabaki zuten bi ahizpen memoria pertsonala dakar, nostalgian eta malenkonian erori gabe.

“Jostuna bata, brodatzailea bestea. 70eko hamarkada bukaeran ireki zuten denda, gurasoen etxean lan egiteaz nekatuta, eta liburu politikoak eta diskoak gehitu zizkieten ordura arte erabilitako kakorratz, makina eta hariei. Marx eta mertzeria. Aitak esan zien emateko tokia tailerrari eta almazenari: “Funtsezkoa ezkutuan egiten da”. Han josten dute geroztik, han brodatzen, hantxe gordetzen dituzte mozorroak egiteko oihalak, edo banatzaileari itzuli beharreko liburuak. Dendaostean entzun dute musika lagunekin, edo abortatzeko eskubidearen aldeko manifestazioetarako prestatu, edo mendi irteeretarako.

      Botoi bat josi liburu bat gomendatu artean, eta diskoak saldu txapelak brodatu ondoren. Eta, bitartean, uholdeak, tiro hotsa, kalea, ardoa, jaiotzak eta heriotzak. Denda baten kronika literarioa idatzi du Uxue Alberdik eta, bide batez, garai batena ere bai. Memoriaren dendaostetik.”

Miñan (Ibrahima Balde eta Amets Arzallus)

Miñan: 131 (Narratiba)

Izenburua: Miñan

Idazleak: Ibrahima Balde (Konakry, 1994) eta Amets Arzallus (Hendaia, 1983)

Urtea: 2019

Argitaletxea: Susa

Amets Arzallusek eta Ibrahim Baldek azken honen istorioa kontatzen dute.

Miñan migratzaile baten istorioa da, bere amaren etxea utzi behar izan zuen gazte batena. Liburuko orrialdeek aurrera egin ahala, kontakizuna gero eta garratzagoa bihurtzen da, non protagonistak Afrikako kontinentearen zati handi bat zeharkatu behar izan zuen egoerak behartuta. Bide luze horretan sufrimendu handia jasoko duena.

Ibrahima Baldek berak bizi izan duena kontatuko digu, benetan istorio gogorra, 2018an Irunera osasun-arazoekin iritsi zen pertsona batena, etxetik irtetean Europara iritsi nahi ez zuen pertsona batena, anaia aurkitu nahi zuena baizik.

Liburu honek, zalantzarik gabe, gogoeta bat baino gehiago piztu behar du gure baitan.

“Gineako hiriburutik Nzerekorera mila eta hirurehun bat kilometro daude. Ibrahima han ibili zen hiru edo lau urtez, kamioi batean, gidari batek aprendiz onartu zuelako. Aste batean Konakrytik Nzerekorera joaten ziren, eta hurrengo astean Konakryra itzuli. Egun batean amak deitu zuen arte: anaia txikia falta zen etxean. Eta haren bila abiatu zen. Basamortua gurutzatu; pasatzaile, polizia, bahitzaileekin topo egin; egarria, gosea, mina ezagutu. Afrikatik Europarako bidea.

      Mediterraneoa zeharkatzen dutenak deshumanizatzea ezinbestekoa da haien heriotzen, kanporatzeen, ilegalizatutako bizitzen gaineko ezaxola zabaltzeko. Baina bizitza horietako bakoitza bakarra da eta, beraz, unibertsala. Eta kontatzeak hori azpimarratzen du. Ibrahima Balderen bizitzaren kronika da nobela hau, hark ahoz eta Amets Arzallusek letraz idatzia. Berezia duelako zauria, eta berezia kontatzeko manera. Hitz egitean han balego bezala.”

Iazko hezurrak (Unai Elorriaga)

Izenburua: Iazko hezurrak

Idazlea: Unai Elorriaga, Algorta 1973)

Urtea: 2014

Argitaletxea: Susa

Iazko hezurrak esku artean hartzean, lehenik eta behin, argi utzi behar da ez dugula eleberri konbentzionalik esku artean, eta liburuaren lehen orrialdeek txundituta utziko gaituzte, protagonistak bizi izandako une desberdinen datak bakarrik erabiliz, inolako loturarik ez duten gertaerak konbinatzeko gaitasunagatik. Munduan edozein lekutan existitzen den Indarkeriaren hausnarketa sakon baten aurrean gaudela esan genezake, eta Unai Elorriagaren beste liburu batzuetan bezala, harrituko gaituen pasarteak ere izango ditugu.

“Biolentzia eta borrokazko kate luze bat da gizateriaren historia, askoren ustez; jaiotza eta heriotza bakoitzak berezkoa duen oinazearen pareko errepresentazioa. Eta etengabeko shock bortitz horiek durduzatu bezainbeste liluratu egiten gaituzte sarritan, kontzientzia baldintzatzeraino.

Nobela honetako protagonista, Irene Arrias, kezkaz eta obsesioz bizi da: erasoa, tortura, hilketa, bortxa, atentatua, jazarpena, sarraskia, exekuzioa, krimena, gerra hurbil sentitzen ditu bere inguruan. Joera du indarkeriari erreparatzeko, eta arakatu ere egiten du liburuetan, egunkarietan, interneten, baladetan, sehaska kantetan.

Unai Elorriagaren bosgarren nobela honek, gertakari saminen sare bat josiz, sufrikarioaren aurreran paratzen gaitu, krudeltasunaren ispiluari begira. Zirrara eragiten du horroreak bezala beldurrak edonoren gogoan.”